Việc xét công nhận đạt tiêu chuẩn chức danh giáo sư, phó giáo sư đi qua ba cấp hội đồng. Đây không phải ba lần kiểm tra lặp lại — mỗi cấp trả lời một câu hỏi khác nhau.
Hội đồng giáo sư cơ sở
Được thành lập tại cơ sở giáo dục đại học có ứng viên đăng ký. Câu hỏi của cấp này là: hồ sơ có đầy đủ và trung thực không?
Việc cụ thể:
- Rà soát tính hợp lệ của minh chứng, đối chiếu với bản đăng ký.
- Xác minh giờ giảng và thâm niên — cấp này biết rõ nhất vì ứng viên công tác tại chỗ.
- Nghe ứng viên báo cáo và trả lời câu hỏi.
- Thẩm định năng lực ngoại ngữ.
- Bỏ phiếu, lập danh sách đề nghị lên cấp trên.
Hội đồng giáo sư ngành, liên ngành
Đây là cấp chuyên môn, gồm các nhà khoa học trong cùng ngành từ nhiều cơ sở khác nhau. Câu hỏi của cấp này khó nhất: công trình của ứng viên có giá trị khoa học thật không?
Cấp cơ sở đếm được số bài, nhưng đánh giá chất lượng thì cần người trong ngành. Hội đồng ngành phân công thành viên đọc trực tiếp các công trình chính, thẩm định điểm quy đổi, và xem xét vị trí tác giả trong bài viết chung.
Phần lớn hồ sơ bị loại là bị loại ở cấp này.
Hội đồng Giáo sư nhà nước
Câu hỏi của cấp cuối: các ngành có xét theo cùng một chuẩn không?
Vì mỗi ngành có hội đồng riêng, luôn có nguy cơ ngành này rộng tay hơn ngành kia. Cấp nhà nước rà soát toàn bộ, xử lý các trường hợp có ý kiến khác nhau, bảo đảm tính thống nhất, rồi ra quyết định công nhận.
Vì sao cần ba cấp
Mỗi cấp có thứ mà hai cấp kia không có:
- Cơ sở có thông tin trực tiếp về ứng viên — biết người đó dạy bao nhiêu giờ, làm việc thế nào.
- Ngành có chuyên môn để đọc và đánh giá công trình.
- Nhà nước có tầm nhìn ngang qua tất cả các ngành để giữ mặt bằng chung.
Gộp lại một cấp thì mất một trong ba thứ đó.
Lịch xét
Việc xét diễn ra theo đợt hằng năm, với lịch công bố từ đầu năm: hạn nộp hồ sơ, thời gian họp từng cấp, thời điểm công bố kết quả. Bỏ lỡ hạn nộp thì chờ đợt sau.
Danh sách ứng viên được công khai ở từng cấp, kèm thời gian để tiếp nhận ý kiến phản ánh. Đây là một phần của quy trình, không phải thủ tục hình thức.
Sau khi được công nhận
Quyết định công nhận đạt tiêu chuẩn chức danh chưa phải là bổ nhiệm. Cơ sở giáo dục đại học căn cứ vị trí việc làm và nhu cầu của mình để bổ nhiệm chức danh cho người đã đạt tiêu chuẩn. Hai bước này tách nhau.